Werken voor de bezetter

 


Wat is Tewerkstelling 1940-1945?
In de Tweede Wereldoorlog werden arbeiders uit de bezette gebieden tewerkgesteld in Duitsland. In eerste instantie was de tewerkstelling vrijwillig. Maar dat leverde niet voldoende arbeidskrachten op en maart 1942 werd een verordening aangenomen over verplichte tewerkstelling in Duitsland. Veel arbeiders keerden illegaal terug en doken onder. Vanaf mei 1943 werden alle mannen tussen 18 en 35 jaar verplicht zich voor werk in Duitsland aan te melden. Wie zich niet aanmeldde werd gestraft en vanaf oktober 1944 werden ook razzia’s gehouden om mannen op te sporen om in Duitsland te gaan werken. De laatste grote actie dateert van januari 1945. Toen moesten alle mannen tussen 17 en 40 jaar zich melden voor deportatie naar Duitsland.
De eerste arbeidsbemiddeling naar Duitsland werd georganiseerd door de Gemeentelijke Arbeidsbeurs die dateerde van voor de Tweede Wereldoorlog. De Duitse bezetter reorganiseerde de arbeidsbemiddeling naar Duits model.

Bron: Archief Amsterdam


Arbeitseinsatz

Op 23 maart 1942 was het Landoorlogreglement, waarin bepalingen waren opgenomen tegen het werken voor een vijandelijke mogendheid, buiten werking gesteld door een verordening waarin een dienstverplichting voor alle Nederlanders werd afgekondigd - dus ook voor niet-werklozen! De weg was vrij voor de Holland- of Sauckel-Aktionen: de stelselmatige uitkamming van Nederlandse bedrijven voor arbeiders die in aanmerking kwamen voor gedwongen arbeid in nazi-Duitsland. [ Fritz Sauckel was de Generalbevollmächtigter für den Arbeitseinsatz ]
De uitkamcommissies waren verre van kieskeurig omdat het quotum, dat door het Reichsarbeitsministerium in Berlijn was vastgesteld, gehaald moest worden en zo gebeurde het veelvuldig dat arbeidsongeschikten werden geselecteerd. In april 1942 ging de Holland-Aktion I van start, bedoeld om 30.000 Nederlandse arbeiders te werven voor de Duitse metaalindustrie. In september en oktober van dat jaar werden voor de Holland-Aktion II 40.000 mensen opgeëist. Later werden nog het Programm-Rüstung-November 1942 afgekondigd, dat 35.000 arbeiders moest opleveren, gevolgd door de Stahl- u. Eisen-Aktion vanaf 15 januari 1943, in het kader waarvan binnen twee maanden 22.000 metaalarbeiders naar Duitsland zouden moeten worden afgevoerd. De uitkamcommissies waren verre van kieskeurig omdat het quotum, dat door het Reichsarbeitsministerium in Berlijn was vastgesteld, gehaald moest worden en zo gebeurde het veelvuldig dat arbeidsongeschikten werden geselecteerd.
Studenten die de Loyaliteitsverklaring niet wilden tekenen werden werkloos en zij werden daarom opgeroepen voor de Arbeitseinsatz.

Bron: Wikipedia


Werken voor Organisation Todt
Naast de werving voor Duitsland werden ook vele arbeidskrachten in Nederland tewerkgesteld ten behoeve van de Rüstungindustrie, op vliegvelden, bij de kustverdediging e.d. Opdrachten hiertoe werden aanvankelijk alle via de arbeidsbureaus geleid. In 1943 werden grote opdrachten geplaatst voor de Organisation Todt op Walcheren (1500 man), de marine in IJmuiden (146 man), de marine in Den Helder (500 man) en eind december 1943 600 man voor Zeeland. Al deze acties leverden echter niet het gewenste resultaat op, alhoewel velen op de vrij hoge lonen afkwamen. Voortaan mochten ook weigeraars voor Duitsland, als gevolg van de geringe resultaten, bemiddeld worden, uitgezonderd de contractbrekers. De laatst genoemde actie in Zeeland mocht ook buiten het G.A.B. om worden gevoerd, waardoor men wat meer aanbod verwachtte. Ook daarna mochten firma's die werk voor de O.T. uitvoerden arbeidskrachten in het kader van het "Sonderbauprogramm" buiten de G.A.B.'s om werven..
Bron: Vijfeeuwenmigratie.nl


Naar Duitsland

jaar Uit Middelburg Uit Terneuzen Uit Nederland
 1941  191  172  --
 1942  1008  578  171756
 1943  2274  4445  136246
 1944  259  0  17800
 Totaal  3732  1865  325802

 Bron: De Jong/Kon. der Nederlanden ; maandelijkse statistieken 'ingeschreven werklozen bij de GAB's'