Switchback: Breskens en omgeving

Breskens heeft als gemeenschap een zware tol betaald voor de belangrijke militair-strategische ligging van het plaatsje. Net als de Fransen in hun tijd leggen de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog rond en in Breskens 71 bunkers en fortificaties aan die onderdeel vormen van hun Atlantikwall. Omdat de geallieerde troepen na de val van Antwerpen op 4 september 1944 verzuimen op te rukken naar Zeeland om ook de Scheldemonding te bevrijden van Duitse bezetting geven zij de nog in de regio aanwezige Duitse troepen gelegenheid om zich te hergroeperen.
De Duitse generaal Van Zangen doet dit dan ook en neemt sterke posities in langs het Leopoldkanaal en de Braakman om de geallieerden, op uitdrukkelijk bevel van Hitler, en onder dreiging van zware sancties, tot elke prijs de toegang tot de havens van Antwerpen te ontzeggen.


monument Breskens2

Op 11 september 1944 om half drie breekt de hel los boven Breskens. Geallieerde bommenwerpers proberen te voorkomen dat de Duitse troepen die vanuit Frankrijk op de terugtocht zijn, de Westerschelde oversteken en zich daar hergroeperen. Het grootste deel van dit Duitse Vijftiende Leger met zijn tienduizenden manschappen, duizenden paarden en voertuigen wordt sinds 10 september door de Kriegsmarine met een vloot van schepen en scheepjes vanaf Breskens naar Vlissingen overgezet. Dick Bouwense loopt die maandag met zijn oudste zoon naar de haven om bodschappen te doen. Hij ziet hoe het hele dorp stampvol zit met Duitsers, die wachten om te worden overgezet: 'Alle straten waren vol, ze zaten op de stoepen, overal waren ze aanwezig.' Terwijl hij daar loopt duiken de bommenwerpers op het dorp.

Vanaf de boerderijen in de polder en de dorpen rondom Breskens zien velen die maandag hoe het dorp wordt gebombardeerd. "Ze kwamen vanuit het zuidoosten in groepjes van zes, lieten hun bom vallen en draaiden dan weer terug richting België. Alles stond te dreunen, zelfs hier en je zag overal rookpluimen." Het zijn er in totaal 72 die in twee aanvalsgolven hun bommenlast laten vallen, deels op de veerhaven maar helaas nog meer op het dorp. De aanvallen duren telkens maar een paar minuten, maar kosten aan 184 van de 3300 inwoners het leven. Plus nog eens aan circa honderd Duitse soldaten. Daarnaast zijn er honderden gewonden.

"Toen het bombardement voorbij was , hebben we paarden voor de wagen gespannen en zijn naar Breskens gereden om te helpen. Maar de mensen kwamen ons al tegemoet, lopend en fietsend, sommigen vreselijk gewond. We kregen de eerste dag negentig evacués en daar bleven er na een paar dagen nog 45 van over."

Niet minder dan 537 panden worden volkomen verwoest en nog eens 151 worden zwaar beschadigd. Daarmee wordt Breskens verhoudingsgewijs zwaarder getroffen dan Rotterdam of Nijmegen.
Bron: Verjaagd door vuur en water


Zondag 22 oktober
Om 18.00 uur meldt luitenant Dixon: “De plaats Breskens is totaal verwoest, misschien wel de volledigste verwoesting van alle plaatsen waar we tot nu toe zijn doorgekomen. De verwoesting, die is aangerícht door de zware bommenwerpers en de artillerie van beide zijden, is verschrikkelijk.”
Lees hier het verslag van twee dagen (21 en 22 oktober) oorlog.


Zuidzande, Retranchement, Sluis

Na elkaar werden de Duitse gevechtspunten opgerold. De tegenstand was niet sterk meer. In Zuidzande trokken de Duitsers zich in de nacht van 27 op 28 Oktober terug. Het Régiment de la Chaudière, dat er niet van op de hoogte was, beschoot in de nacht en de vroege ochtend het verlaten Zuidzande vóór ze er op 29 oktober binnentrokken. Ook Retranchement was door de verdedigers verlaten toen de Queen's Own Rifles of Canada op 29 oktober de plaats veroverden. In grote aantallen gaven Duitsers zich over. In Sluis ondervond het North Shore Regiment nog flinke tegenstand. Nadat in de nacht de stellingen van de Duitsers, in de wallen en in de stad, waren beschoten werd in de ochtend van 1 november de aanval geopend. Het sneeuwde licht en het was koud. Bij de zuivering van de bunkers in de wallen gaven veel vermoeide Duitsers zich over. Twee compagnieën werden belast met het zuiveren van het stadje. De Duitse commandant die zich tot het laatst wilde verzetten, kon niet verhinderen dat Sluis werd bevrijd. Duitse krijgsgevangenen bij de kerk in Retranchement Generaal-Majoor Eberding met zijn staf werd op 31 oktober 1944 in Knokke door de 9e Canadese Infanterie Brigade gevangen genomen. Op 2 november viel het laatste Duitse steunpunt in West-Zeeuws-Vlaanderen. De laatste Duitsers gaven zich op 3 november over in Zeebrugge in België. 26 Dagen lang had de strijd om West-Zeeuws-Vlaanderen geduurd.


Bevrijders, vrienden, maar toch ....

Ondanks de bittere ervaringen van de onophoudelijke beschietingen en het lange wachten, waren de eerste kennismakingen met de bevrijders over het algemeen gunstig. Tot uitzinnige feestvreugde kwam het nergens, maar wel tot gesprekken met de jonge Canadezen - allen trouwens als vrijwilligers in dienst. Vaak kwamen de Canadezen in de schuilkelders met de daar aanwezigen een praatje maken; zij bleken daarbij gul met hun sigaretten, snoepjes en rum. 'De Canadezen zijn heel aangenaam, prettige lui, rustig, en uiterst beleefd' bleek in Sint Anna meteen na de bevrijding. Maar die gunstige indruk hield, nadat in de eerste bevrijdingsnacht door veel burgers aan Canadezen onderdak was verleend, lang niet overal stand. De gereformeerde dominee van Aardenburg moest bij voorbeeld nadat de bevrijders verder waren getrokken tot zijn schrik vaststellen dat alle kostbaarheden - waaronder een verrekijker, een viool en geld - eveneens verdwenen waren. 'Het geheele geval viel ons koud op het lijf. [ ..] Van de Duitschers, die terugtrokken, hadden we zooiets verwacht. Met het oog op hen hadden we een en ander opgeborgen en nu leveren je vrienden het en nog wel op de eerste dag na de bevrijding.'
Elders had men vergelijkbare ervaringen. Een boer bij Hoofdplaat miste, nadat Canadese soldaten in de nacht van 12 op 13 oktober in zijn huis hadden overnacht, '2 diamanten broches. 2 diamanten oorbellen, 2 gouden horloge kettingen, 3 gouden ringen met diamanten bezet, 8 gouden ringen, 1 gouden armband' en voorts '1 bed, 1 deken, linnengoed, 2-5 flessen drank, eieren, kooktoestellen en verder gebruiksvoorwerpen en etenswaren'. Bij de smid van Driewegen had men naast kostbaarheden, borden en bestek ook foto's van een van zijn dochters meegenomen. Bij een boer was de brandkast opengebroken en waren voorts dertig wollen dekens, zes koeien en zes varkens verdwenen. Ook bij de pastoor en bij de burgemeester van Hoofdplaat was het nodige ontvreemd. Een echtpaar uit Oostburgse Brug overkwam iets vergelijkbaars, evenals een boer uit de buurt van Groede. 'Wij hebben vanaf half Januari Duitsche soldaten gehad en die hebben in dien tijd niet zooveel vernield als de Canadeezen in 2 dagen' schreef hij verontwaardigd in zijn dagboek.
Bron: Zeeland 1940-1945, deel 2


Operatie Switchback werd op 3 november als voltooid beschouwd. Er waren 12.707 Duitse militairen krijgsgevangen gemaakt. Ruim 800 Canadezen en 788 Duitsers waren gesneuveld. De bevolking van Zeeuws-Vlaanderen betaalde een zware tol: 581 inwoners werden gedood, 2047 woningen waren totaal vernield en 1021 zwaar beschadigd.

 

Terug hoofdpagina klein