Leven in bezet Zeeland

HET WEER

Na de strenge winter van 1940 hoopt iedereen op een milde en minder dure winter. Nederland en België zijn bezet gebied en het leven wordt met de dag moeilijker!
Op 13 en 14 november 1940 stormt het waarbij in Weert de torenspits van de Martinuskerk omlaag stort, ook in Oss en Deil lopen kerken schade op. Veel bomen worden ontworteld, alleen al in Nijmegen 6.000. Ukkel noteert een windstoot van 155 km/h en het beroemde Zoniënwoud moet het flink ontgelden. Van 13 tot 25 december is het winters; januari is erg koud, op de 20ste ligt er in de Achterhoek een halve meter sneeuw. Op 6 februari rijdt men de Elfstedentocht.

De laatste dagen van de maand verliepen vrij rustig. We hadden een witte Kerst, weinig wind en een matige vorst. De kolenvoorraad was nog van dien aard, dat iedereen het voldoende warm kon stoken. Naar omstandigheden draaide het leven nog aardig weg, al was er nogal wat aanpassing voor nodig geweest. Op de ijsbaan en in de omgeving liggende kreken werd heerlijk geschaatst, maar deze keer niet met Nederlandse militairen.(Platteeuw)
paardenvordering Aardenburg febr41

 

Paardenvordering Aardenburg, februari 1941

 

In de Lage Landen wintert het in oktober en november 1941 enkele keren, waarbij ook sneeuw valt.Als de Russen tegenaanvallen inzetten, besluit Hitler de verovering van de olievelden in de Kaukasus uit te stellen tot de lente van 1942. Eind december, nogal laat, zet de Russische kou zich in beweging op weg naar het westen. In de Lage Landen is december lange tijd zacht; op Tweede Kerstdag valt er sneeuw. De 5e januari brengt winterse buien. Het is de ouverture tot ongenadig fel winterweer. Op de 6e vriest het in De Bilt 3°C, op de 12e 10°C, op de 21ste ruim 15°C  en op de 27ste bijna 25°C!
Een Rotterdamse tramconducteur schrijft:
22 Januari. Donderdag. De laag ijs op de ruiten wordt nog steeds dikker. Vanmorgen was de keukenkraan bevroren, maar ik kon hem nog ontdooien. In de keuken is niets meer  vloeibaar, alles is bevroren, de theepot, de melk, de vaatdoeken, alles is ijs, zelfs op de WC  vriest het. Vandaag wordt de Elfstedentocht gereden.
23 Januari. Vrijdag. Gisteren een inzinking, ik kon de kou niet meer verdragen en ben met mijn jas aan in bed gekropen. Ik was zoo volkomen leeg dat ik me een kwartier lang niet kon verroeren. [.....] Middags om 16 uur gaat het sneeuwen, de kou is nu veel minder; als het nu maar afgelopen is, want 14 dagen ellende is meer dan genoeg.

 

Wie beweert dat de winter van 1944-1945 niet koud was, wordt vaak met onbegrip aangekeken. Dat was toch de winter waarin duizenden door de dikke sneeuw op hongertocht gingen om bij een boer tegen een gouden ring wat aardappels te bemachtigen? De winter waarin velen bezweken aan kou en gebrek en men in de kerken de doden in rijen op de koude stenen vloer kon zien liggen, wachtend op hun begrafenis die in de hard bevroren grond niet mogelijk was?
Op 5 september, Dolle dinsdag, staan duizenden mensen met bloemen langs de invalswegen om de bevrijders te verwelkomen. De NSB’ers slaan op de vlucht. Maar wat er komt, zijn geen bevriende soldaten, maar is een ongekend zware winter. Het weer wordt slecht! Was augustus nog warm en droog, op 7 september stormt het in een deel van het land en er volgt een kille, natte herfst.
Op 3 oktober 1944 barst de strijd los om de opening van de Schelde. Bommen op de Westkappelse zeedijk en elders zetten Walcheren grotendeels blank. Beneden de rivieren wordt hevig gestreden aan de Maas (Overloon, Venlo!) en rond Aken. Op 5 november blazen de Duitsers de stadhuistoren in Heusden op,134 mensen komen om. Op 2 december worden dijken in de Betuwe doorgestoken. Voor de mensen tussen Rijn en Maas is deze winter een nachtmerrie met strijd, koude, wateroverlast en gebrek. Ook in de grote steden van Holland is het leven geen sinecure. Géén tram en trein, géén licht, gas beperkt, bomen en schuttingen opgestookt, scholen gesloten en tienduizenden jongemannen opgepakt bij razzia's. Door de treinstaking vanaf september haperen voedselvoorziening en kolenvervoer en als de kanalen dichtvriezen, stokt alle aanvoer en zit men hongerig te kleumen bij een potkacheltje. Of men kruipt naar in bed.

Op 31 januari 1945 valt de dooi in en dan volgt de zachtste Sprokkelmaand sinds 1926.
Bron: Extreem weer! (Jan Buisman)

 Sleeen bij de Balans jaren 40Middelburg: Sleeën op de Balans

 

De eerste veertig jaar van de twintigste eeuw vallen de winters relatief zacht uit. Daarin komt pas verandering bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Drie jaar achter elkaar - '40, '41 en '42 - slaat de vorst hevig toe. 1942 staat nog altijd in de top-5 van strengste winters sinds de metingen begonnen. 'Half maart 1942 schaatste ik nog op de Noordvest', zegt de dan twaalfjarige Middelburger J. Wedts de Swart. De 'hongerwinter' van 1945 kan er cijfermatig niet aan tippen, maar januari is met name in de Randstad een barre maand die duizenden mensenlevens kost. ln Zeeland ligt dat anders. Schouwen-Duiveland is weliswaar nog bezet, maar uit niets blijkt dat er op het eiland honger heerst. ln de rest van de provincie zitten mensen nog bij te komen van de Slag om de Schelde die eind '44 hun bevrijding inluidde. 0p Walcheren is de toestand beroerd vanwege de inundaties. ln het weerdagboek dat hij sinds 1942 bijhoudt, rept Wedts de Swart van een koud Middelburg onder de sneeuw en in het water; en dan gaat het op 19 januari 1945 nog stormen ook. 'De huizen op de singels stonden vanochtend tot de dakgoten in het woeste zeewater. De golven ruisten als een echte branding op het Noordbolwerk, tot in de tuin. Veel huizen en boerderijen zijn die dag reddeloos vernield.'

Bron: Winter in Zeeland

Biervliet dec 1944

Kapelle soldaten actief met sneeuw en ijs
Biervliet, december 1944 Geallieerde soldaten bij Kapelle in sneeuw en ijs werkend

Gemiddelde maandtemperaturen (bron: KNMI)                   

jaar januari februari december
1940   -5,5 -1,3 0,7
1941 -2,5 1,6 4,7
1942 -5,1 -4,2 4,2
1943 2,7 4,4 1,3
1944 5,2 1,8 2,5
1945 -1,6 6,0 3,2